De Romeinse grens

In het jaar 47 riepen de Romeinen de Rijn uit tot de noordgrens van hun rijk. Ten noorden van de grens lag Germanië, ten zuiden lag Germania Inferior. Achter de grens, op de linkeroever van de Kromme Rijn bouwden ze wachttorens, verdedigingswerken en militaire wegen. De grensweg, ook wel Limes geheten, liep vermoedelijk op enige afstand ten zuidwesten van de huidige Kromme Rijn. De Limes liep van de Zwarte Zee via de Donau en de Rijn tot aan de Noordzee bij Katwijk.

In het huidige landschap zijn in 1997 grenspalen neergezet. Deze grenspalen beelden een vermoedelijke route van de Limes uit. Archeologisch onderzoek moet uitwijzen waar de Limes precies tussen Utrecht en Wijk bij Duurstede heeft gelopen. Alleen in het noorden van de gemeente Houten en in Utrecht-Lunetten is een stuk van de Limes gevonden.

Onderzoek en boringen in 2005 in de Kromme Rijnstreek hebben nog niet geleid tot meer vondsten van de Limes. Wel zijn er veronderstelde tracé's. Een van de theorieën is dat de Limes ligt onder bestaande wegen, zoals de Achterdijk, waardoor deze nooit wordt aangetroffen. De grootste kans is dat de Limes ten zuiden van de huidige N229 loopt. Wel is duidelijk dat de Romeinse grens niet superscherp is geweest, zoals we in de huidige tijd van grenzen kennen.

Fectio
Fectio nabij Vechten is gebouwd in het jaar 4 of 5. Het lag bij de splitsing van de Romeinse Rijn en de Vecht. Het werd later onderdeel van de Limes en was een belangrijke uitvalsbasis voor de Romeinen. Via de Vecht kon de Noordzee en Frisia worden bereikt. Fectio en de castra in Nijmegen waren de belangrijkste verdedigingswerken van de Romeinen. Het achterland (Houten) ontwikkelde zich tot een belangrijk agrarisch gebied om de militairen in Fectio te voeden.

In het jaar 69-70 werden veel forten langs de Limes in brand gestoken. Na deze Bataafse opstand zijn ze weer opgebouwd. Vanaf het jaar 200 werden de verdedigingswerken opgebouwd uit steen.

Tussen het jaar 170 en 180 zijn er aanvallen van de Germaanse stammen. Rond 240 en rond 258 werden deze verdedigingswerken weer vernield. Het Castellum Trajectum op de plek van het huidige Domplein in Utrecht werd zelfs vier keer verwoest. De Romeinen proberen nog invloed uit te oefenen aan het verval, maar verliezen en trekken zich in 270 terug. Langzamerhand nemen de Franken de macht over.

Limesopgravingen bij Houten en Lunetten
Aan de noordzijde van het gebied Oud Wulven in Houten, vlakbij de Marsdijk, zijn in december 2006 tijdens archeologisch onderzoek restanten van een verharde Romeinse weg uit de eerste eeuw na Christus ontdekt. Het is nog niet zeker dat het om de Limes gaat. Het kan ook een secundaire weg zijn richting Jutphaas. Reden om dit te denken is de ligging van de weg.

De weg werd verhard met grind. Bij de opgraving in Houten bleek dat de grindlaag enkele keren is vervangen. De Romeinen deden dus keurig aan wegenonderhoud. Vermoedelijk stagneerde het onderhoud van de wegen vanaf het eind van de tweede eeuw.

Bij boringen in Lunetten is op twee plaatsen de Limes ontdekt. Het gaat om een grindlaag van 20 centimeter dik en 5 meter breed. De komende tijd worden er meer boringen verricht. Zie de boorlocaties en de vermoedelijke ligging op Lunetten.nl.

Onderzoek naar andere locaties is tegengewerkt door grondeigenaren. De hoop is gevestigd op de aanleg van een belangrijkste verbindingsweg van Houten naar de A12 bij Bunnik. Ergens wordt de Limes dan doorsneden.

Castella
De Kromme Rijn vormde tussen het jaar 47 en het jaar 275 de noordgrens van het Romeinse Rijk. Castella werden gebouwd bij Wijk bij Duurstede, Vechten en Utrecht.

Ook elders langs de rivier moeten verdedigingswerken hebben gelegen. Maar omdat alleen de belangrijkste van steen werden gemaakt, zijn daar nog sporen van teruggevonden.

Tijdens de Romeinse tijd liep de Rijn via Zeist en kwam het niet langs de huidige plek van de kern Bunnik.
Meer over de Romeinse tijd